Zabawa ze sztuką / Giocare con L’Arte

Tekst przygotowany na zajęcia “Historia ceramiki” prowadzone przez Elżbietę Gajewska-Prorok

Quad.1.doc
“Laboratorium”

Podczas mojej wymiany Erasmus z Istituto Superiore per le Industrie Artistiche (ISIA) mieszczącym się w miejscowości Faenza, Włochy, zostałam zaproszona przez znajomego ceramika do poznania Laboratorium Giocare con l’Arte (pl. „Zabawa ze sztuką”) mieszczące się przy Międzynarodowym Muzeum Ceramiki (MIC Faenza). Jest to organizacja zajmująca się zapoznawaniem dzieci (choć nie tylko) z ceramiką. Raz do roku organizują również szkolenia dla nauczycieli ceramiki. Studio-laboratorium w Faenzie zostało założone w 1979 roku przez Bruno Munari na prośbę Gian Carlo Bojani, ówczesnego dyrektora muzeum. Pierwsze studio prowadzone przez Bruno Munari, znajdujące się w Mediolanie zajmowało się głównie zajęciami w technikach malarskich i rysunkowych. Natomiast, ze względu na charakter muzeum, w Faenzie prowadzone były zajęcia głównie w materiale ceramicznym. Głównym ich celem nie było szkolenie przyszłego garncarza czy artysty, ale rozwnięcie krytycznego myślenia potrzebnego do zrozumienia i docenienia prac znajdujących się w muzeum. giocare-con-arte-munarimunari005

Bruno Munari (1907-1997) to włoski rzeźbiarz, malarz, twórca filmowy, wynalazca, działający również w m. in komunikacji wizualnej, projektowaniu przemysłowym, dydaktyki dzieci i dorosłych czy publicystyki, zawsze z olbrzymią dozą zabawy i humoru1. Nigdy nie uzyskał światowego rozgłosu, pomimo tego, że jego osoba jest porównywalna do geniusza Leonarda da Vinci. Zaczynał swoją dorosłą działalność wystawiając się wraz z drugą falą futurystów w 1927 roku na wystawie „33” w Mediolanie. Szybko jednak odszedł od awangardy, aby rozpocząć poszukiwanie własnego, osobistego stylu. Po II Wojnie Światowej zajął się projektowaniem graficznym oraz przemysłowym, a w szczególności zaś rozwinął swoje zainteresowanie projektowaniem zabawek, z których dziś jest najbardziej znany. W ostatnich latach swojego życia skoncentrował się na problemie edukacji wizualnej i artystycznej, organizując i biorąc czynny udział w kursach, seminariach i kursach dla dzieci, nauczycieli i dorosłych we współpracy ze wieloma szkołami i muzeami. Od 1977 roku w Mediolanie otworzył studio-laboratorium z zajęciami dla dzieci, a w 1979 roku następne przy Międzynarodowym Muzeum Ceramiki (MIC) w Faenzie, które działa do dziś i w którym miałam przyjemność odwiedzić. Studio to propaguje “Metody Bruna Munari”, czyli styl nauczania, który stworzył dzięki swojemu ponad 20letniemu doświadczeniu przy pracy z dziećmi.

DSCN1189
Trzy rodzaje gliny (niska temperatura, kamionka i porcelana) w 4 stanach: mokra, sucha, wypalona, gotowy obiekt

DSCN1641W 2013 roku, podczas pobytu w Faenzie, po zapewnieniach, że dam radę wziąść udział nie znając biegle języka włoskiego, zdecydowałam się na intensywny kurs “Giocare con L’Arte” dla nauczycieli. Celem kursu jest przekazanie metody pracy z dziećmi w materiale ceramicznym. Intensywność kursu opiera się na 11 spotkaniach trwających po 3 godziny w ciągu 6 dni. Uczestnicy wykonują dokładnie te same czynności co dzieci, jednakże instruktor wyjaśnia dokładnie dlaczego i w jakim celu oraz proponuje także różne wariacje scenariusza lekcji. W pracowni stoły do pracy rozłożone są okrąg: w ten sposób każdy z uczestników ma równe pole widzenia, a prowadzącemu łatwiej jest dotrzeć do każdego. Wokół na ścianach są zamontowane wąskie pułki na których są prezentowane prace uczestników wraz z opisami użytych technik.

Warsztaty rozpoczynają się od rozmowy o rozłożonych na podłodze w 3 liniach (według różnych rodzai glin) przedmiotach: o grudkach gliny plastycznej, wysuszonej, wypalonej oraz o przedmiotach z które są z niej zbudowane np. garnek, talerz, cegła. Dzięki tej prezentacji można łatwo opowiedzieć czym jest ceramika, gdzie można ją znaleźć, dlaczego jest tak cenna i potrzeba.

60 Giocare con l'arte (2)60 Giocare con l'arte (1)

Uczestnicy dzielą się gliną oraz zapoznają się z jej właściwościami fizycznymi poprzez uderzanie, rzucanie, rozciąganie, wąchanie, rozrywanie oraz ponowne łączenie. 60 Giocare con l'arte (3)Prowadzący objaśnia w jakim sposób należy przygotować glinę do pracy. Przedstawiane są narzędzia, którymi najczęściej są znaleźne
przedmioty: patyczki, kamienie, muszelki, orzechy, zabawki, plastikowe nakrętki i sposóby obchodzenia się z nimi. W trakcie powstawania nowych obiektów, uczestnicy zapoznają się z zachowaniem gliny w piecu oraz jej stanu po wypaleniu.

Pierwsze ćwiczenia to odciskanie narzędzi na płaskiej powierzchni w celu stworzenia tekstur o charakterze uporządkowanych oraz nieregularnych.  DSCN1280Zależnie od zaplecza technic
znego, możliwe jest wprowadzone zajęć z odlewania prostych form gipsowych. Ćwiczenia tworzenia wałeczków i toczenia kulek mogą służyć jako nauka ilości oraz masy, np. „utwórz 10 różnych kulek i uporządkuj je od najmniejszej do największej”, czy „uporządkuj wałeczki tak, aby tworzyły portret Twojej rodziny”. Przekształcanie płatu gliny w rysunek poprzez kreślenie po niej patykiem, łączenie różnych kolorów gliny w „marmurek”.
60 Giocare con l'arte (9)Zajęcia nie muszą być przeprowadzane tylko w pracowni: z ręcznie rozciągniętymi płatami można wyjść do ogrodu i próbować odbić tekstury: kory drzewa, trawę czy płyty chodnikowe.
Wyciśnięte kształty z ekstrudera wykorzystać można jako moduły do tworzenia form przestrzennych, które dzieci mogą interpretować nie jako abstrakcyje, ale jako makiety architektoniczne.

60 Giocare con l'arte (4)

Stopniowow ćwiczeniach pojawiają się również podstawowe kolory w postaci angob czy użyciu szklanych koralików przy realizowaniu zadań o kompozycji statycznej i dynamicznej.
Wraz z rozwojem zajęć, wskazane jest prowadzoncym udzielanie nieskomplikowanych odniesień do historii ceramiki, np. lepienie z wałków nazywane jest prekolumbijskim czy historii wytwarzania szklanych koralików Murano.

60 Giocare con l'arte (13)
Glina barwiona

Wydawać się może, że tak dokładne instruowanie dziecka podczas zajęć powinno likwidować jego kreatywność. Nic bardziej mylnego! Samodzielny wybór ubioru powoduje u dziecka rozchwianie, gdyż nie jest ono przyzwyczajone do samodzielnych decyzji. Za duża wolność, bez znajomości właściwości materiału mogą powodować przedwczesną frustrację. Natomiast danie dziecku ograniczonego wyboru np. między różowym a niebieskim sweterkiem ułatwia mu decyzję. Taką samą postawą charakteryzują się zajęcia według metody Munari, gdzie d
okładne polecenia dają punkt odniesienia z którego można przystąpić do dalszej pracy. 60 Giocare con l'arte (14)

Pod koniec każdych zajęć uczestnicy pokazują swoje osiągnięcia, dzięki czemu postrzegają różnorodność interpretacji poleceń jak i zyskują pewność siebie, że ich wybory są tak samo uzasadnione jak wybory innych osób. Doświadczenie to daje pewność siebie oraz szacunek dla innych. Dzięki właściwościom gliny, którą można łączyć oraz rozdzielać, przekształcać w nieskończenie wiele sposobów, możliwa jest wolność próbowania. Dziecko może się uczyć, poprzez popełnianie pomyłek, które nie są przez nikogo oceniane, jak tylko przez niego.

60 Giocare con l'arte (5)
Tworzenie kserokopi kafelka

Ostatni dzień zajęć odbywa się w salach muzeum. Jednak zwiedzanie wystaw nie odbywa się w tradycyjny sposób obchodzenia wszystkich obiektów w kolejności chronologicznej. Dla grupy zostały wybrane tylko gabloty ze sztuką kolumbijską oraz ze sztuką współczesną. Uczestnicy dostali kartki z nakreślonymi 6 polami: w 3 polach należało przerysować tylko niewielki fragment dekoracji wystawionych obiektów, w kolejne 2 pola należało naszkicować tylko obrys dwóch wybranych dzieł, a w ostatnim polu należało narysować obiekt, który by łączył te dwie grupy. Dzięki czemu, dzieci skupiają się na uważnej obserwacji eksponatów i mimowolnie uczą się ich formy, bez męczenia ich łatwo zapominanymi faktami. Munari rozumiał, że mówienie dziecku jak rozumieć sztukę nie jest dobrą drogą. Słowa są łatwo zapominane, natomiast doświadczenie, szczególnie angażujące wszystkie zmysły pamięta się bardzo długo. Uczenie na zajęciach jak tworzyć dzieła sztuki, powoduje, że dzieci w przyszłości, jak już dorosną, będą potrafiły podchodzić do sztuki
bardziej krytycznie, ponieważ będą pamiętały mechanizmy jej konstrukcji.

Wszystkie zadania, które zostały zaprezentowane na kursie mają dość zaskakującą specyfikę: są łatwo podatne na zmiany. Właściwie cały kurs uczy jak posługiwać się nie-metodą. Znając określone właściwości ceramiki oraz zdolności i sposób myślenia dzieci można tworzyć własne plany zajęć, dopasowane do własnej osobowości prowadzącego. Dzięki temu, każde zajęcia mogą mieć inny przebieg.

DSCN2110

We Włoszech popularne jest aby dzieci w wieku podstawowym miały zajęcia z ceramiki, nawet bez odpowiedniego zaplecza: zabiera się dzieci na wycieczkę do studia ceramicznego albo nauczyciel ceramiki prowadzi zajęcia w klasie, a wypala wykonane obiekty je u siebie. Dzięki temu, poprzez cały pobyt we Włoszech nie pamiętam, żeby ktokolwiek nie wiedział co to jest ceramika, jak to się często zdaża w Polsce. Obecnie Metoda Bruna Munari jest stosowana w wielu ośrodkach kulturowych oraz szkołach. Nauczanie tej Metody w formach intensywnych kursów dla prowadzących oraz studiów podyplomowych doprowadza do powiększenia znajomości ceramiki, jak i sztuki w ogóle. Przewidziana na początku jako metoda pracy z dziećmi, stosowana jest obecnie przy grupie wiekowej od 2 lat do 99. Takie postępowanie zapobiega coraz częstszym traceniem zdolności manualnych dzieci oraz dorosłych.

60 Giocare con l'arte (16)
“Pamiątki”

“Munari to nie tylko osoba, to styl, to sposób patrzenia na świat i potrzeba odkrywania go wszystkimi zmysłami. Wspólną cechą jego metod jest wielowarstwowość, rodzaj dzieła sztuki, które będzie nie tylko cieszyć nasze oczy, ale także zachęci do pobudzenia naszej wyobraźni i kreatywności.”2

1 W swoich esejach używa pojęcia „asobi”, którą tłumaczył z starojapońskiego jako „sztuka, ale także zabawa”.
Advertisements

One thought on “Zabawa ze sztuką / Giocare con L’Arte

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s